De ziel (Willy Raats)

In zijn interessant boek Het innerlijke leven van dieren vraagt de schrijver, Peter Wohlleben, zich af of dieren ook een ziel hebben.
Hij antwoordt daar bevestigend op. Volgens hem zijn alle levende wezens bezield. Maar wat verstaat hij onder “ziel”?
Het wordt eerst een onstoffelijk orgaan genoemd.
Het woordenboek geeft een aantal definities. Variant één omschrijft de ziel als het totaal van voelen, gewaarworden en denken.
Volgens variant twee is de ziel het substantieloze deel van de mens dat in religieuze zin zelfs voortleeft na de dood.
Ook levensbeginsel van het menselijk lichaam is een benoeming.
Of nog: de ziel wordt al duizenden jaren beschouwd als de essentie en de afspiegeling van de individuele persoonlijkheid van de mens die eeuwig blijft bestaan.
Alhoewel ik geloof dat er in de natuur en in het heelal zaken zijn die het menselijk begripsvermogen te boven gaan, kan ik me niet verzoenen met de stelling dat de ziel bestaat als onstoffelijk orgaan of als een substantieloze deel van de mens.
Een orgaan is een materieel iets. Een onstoffelijk orgaan is voor mij dan ook een contradictio in terminis. Een substantieloze ziel vormt, in dat opzicht, eveneens een zinloos begrip.
Het totaal van voelen, gewaarworden en denken is de facto een vermogen van ons brein. Dieren kunnen voelen en gewaarworden, maar denken in de geest van abstracte gedachten en verbeeldingen creëren, is alleen weggelegd voor homo sapiensen. Voor mij hebben dieren dus geen ziel.
Op die manier bekeken, is de “ziel” niets anders dan een fictie tot leven gewekt door de menselijke geest. Hetzelfde geldt trouwens ook voor het godsbegrip. God bestaat alleen in een religieus geloof.
Dat miljarden mensen geloof hechten aan God is hun vrees voor de dood als onverbiddelijk einde van het mensenleven. Homo sapiens, die met zijn brein de planten- en dierenwereld ver te boven gaat, wil geen genoegen nemen met zijn sterfelijkheid als definitief einde van zijn leven. Dat is nochtans de werkelijkheid. Zoals alle levende wezens is de mens opgebouwd uit een geheel van cellen met een beperkte levensduur.
Het leven kent een ontstaan, groei en bloei en vergaan. Ook onze hersenen die het brein vormen, bestaan uit sterfelijk materiaal.
Het idee van een onsterfelijke ziel die voortleeft na de dood, is niet meer dan dat: een begrip gecreëerd door mensen die niet willen aanvaarden dat er, na het verdwijnen van het lichaam, niets meer overblijft van hun persoonlijkheid. Wat echt overblijft is de herinnering aan en de tastbare realisaties van de persoon tijdens zijn leven. Daarom moet men het beste maken van zijn leven in dit tranendal. Er is niet meer dan dat. Als humanist en vrijdenker staat men voor de levenstaak zich zo volledig mogelijk zinvol te ontplooien, ieder binnen zijn eigen mogelijkheden, tijdens dit aardse leven.
Men zegge het voort.

Willy Raats

Het innerlijke leven van dieren

3 reacties op “De ziel (Willy Raats)

  1. De beste omschrijving voor ‘de ziel’ is mijns inziens ook: ‘het totaal van voelen, gewaarworden en denken.’ Aangezien dieren niet kunnen denken in concepten en abstracte gedachten is de ziel inderdaad iets typisch menselijks.
    Hetzelfde geldt voor God. God is het woord dat tot leven komt in de ervaringen, gevoelens en gedachten van mensen, namelijk de ervaringen van bevrijding:
    Wie contact blijft houden met God, laat zich niet meesleuren door de beproevingen van de woestijn. In een moeilijke situatie kunnen we mogelijks overweldigd worden door ideeën van angst, paniek, spijt,… die alleen maar doen doodlopen en geen toekomstperspectieven bieden. Contact houden met God is zich losmaken van deze ideeën die alleen maar doodlopen en in plaats van in de woestijn te blijven, de berg op te gaan. De berg opgaan is relativeren en vertragen. Op de berg zie je de werkelijkheid vanuit een ander perspectief. Misschien zie je dat je ook op een andere manier weer betekenis kunt geven aan je leven. Nadat je de berg opgegaan bent en je hebt nieuwe inzichten gekregen om vernieuwd verder te leven, dan pas kun je weer ten volle met al je aandacht en je gevoelens weer verder leven in het heden. Als je echter blijft vergelijken met het verleden, leef je nu niet meer echt.
    De christelijke boodschap gaat erover: “bekeert u en gelooft in de blijde boodschap”, stop destructief te denken, laat het verleden los en leef ten volle vernieuwd verder. “Wie mijn lichaam eet en mijn bloed drinkt, zal eeuwig leven” schrijft de evangelist Johannes: wie op tijd en stond de berg opgaat om eens afstand te nemen van zijn moeilijkheden, kan telkens weer tot nieuwe inzichten komen, om telkens weer in al zijn volheid (met heel zijn hoofd en heel zijn hart bij alles wat hij nu doet) verder te leven. Een christen kan dus moeilijkheden telkens opnieuw een plaats geven in zijn leven en telkens opnieuw bewust verder leven, ook al is het op een andere manier dan voordien.
    Een christen die op tijd en stond de berg opgegaan is om contact te maken met God (= eucharistievieren) heeft telkens weer opnieuw vernieuwd en ten volle verder geleefd in het dal (het dagelijks leven). Als die dan geconfronteerd wordt met de dood, zal die kunnen zeggen, “ik had waarlijk een zinvol leven, in echtheid (zonder maskers) en heb elk moment met elke hoogtepunt en laagtepunt echt geleefd.” Die zal zonder spijtbetuigingen en in alle waarachtigheid de ‘geest’ (het denken) kunnen teruggeven aan God. De geest blijft eeuwig leven, betekent dat de ideeën van iemand nog blijven bestaan op Aarde. Een mens blijft eeuwig bestaan in de herinneringen van de nabestaanden.
    Ik ben christen: ik leef in al zijn volheid:
    ‘met alle hoogte- en dieptepunt’
    ‘bewust: ben met mijn denken en mijn gevoelens telkens weer bij wat ik doe’ Ik leef in het heden en blijf niet hangen in het verleden.
    ‘in het licht’: ik heb geen verborgen agenda, ik kan mij verzoenen met situaties die ik niet zo leuk vond, met dingen die ik gezegd had, maar het zo niet bedoeld had, met mensen met wie er een haar in de boter zit/zat. Dat betekent niet dat ik alles van iedereen altijd goedkeur, maar je moet de dingen een plaats kunnen geven.
    Ik ben christen, om in het dal te kunnen overleven, ga ik op tijd en stond de berg op om contact te maken met God.
    Ik houd contact met God om mijn geweten op tijd op te frissen.
    Ik houd contact met God om mijn eigen draagkracht te respecteren.

    De groeten van een christen

    • Beste christen,
      U gelooft in God en dat is uw volste recht.
      Besef echter wel dat uw geloof irrationeel is.
      met vriendelijke groet,
      Willy Raats

  2. Ik heb altijd bedenkingen bij de neiging van de homo sapiens om niet te willen inzien dat dieren kunnen denken in concepten en dat ze abstracte gedachten kunnen hebben. Als dieren van de jacht leven moeten ze via concepten hun jachtstrategie plannen, als een hond een stuk vlees uit de ijskast wil gaat die met abstracte gedachten zijn lichaamstaal aanpassen om het baasje te bewegen tot het openen van de ijskast. Vele dieren dromen ook als ze slapen, Je ziet dat aan hun bewegingen en de geluiden die ze maken als ze dromen tijdens hun slaap. Dus doen ze aan een of andere ingebeelde situatie- of beeldvorming.
    Dieren hebben zoals wij ook een bewustzijn. Bij de mens zijn al die eigenschappen, globaal gezien, meer geëvolueerd, bij dieren zal dat primitiever zijn.
    Ook ons bewustzijn wil zich bewust zijn van onze superioriteit t.o.v. andere levende wezens en ook t.o.v. onze medemens. Dat is een overlevingsstrategie van ons bewustzijn. Om te overleven hebben dieren dus ook een sterk bewustzijn nodig.
    De angst voor de dood is een natuurlijke eigenschap van levende wezens, noem het een natuurlijke drijfveer, om te overleven. Overleven als individu en als gemeenschap. Zonder die basisangst zouden die levende wezens waarschijnlijk al uitgestorven zijn.
    Wat we niet weten is of dieren ook in bovennatuurlijke zaken geloven, op hun niveau dan, om de angsten voor die dood te verzachten? Want om te overleven moeten ze geloven, geloven in hun eigen kunnen en capaciteiten. Bijvoorbeeld geloven in het succes van hun jagen.
    Zoals ook wij moeten geloven in onszelf en onze leefomgeving. Elke dag opnieuw.
    Maar geloven in een onsterfelijke ziel, of eentje dat na de dood terugkomt in een ander leven, is irrationeel. Het mag, het kan maar het is tijdverlies in het leven.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>