Finland: een rolmodel binnen het onderwijs

ONDERWIJS voor leden2Dit artikel is reeds verschenen in Het Vrije Woord van september – november 2015. HVV-leden ontvangen ons kwartaalblad viermaal per jaar gratis in hun brievenbus! Voor meer info kan je klikken op de cover van de vorige uitgave hiernaast.


Finland doet het altijd zeer goed in het grote PISA-onderzoek, een driejaarlijks internationaal vergelijkend onderzoek dat vijftienjarigen toetst op drie vaardigheden: lezen, wiskunde en natuurwetenschappen. Het land moet op wiskundig vlak Nederland, Zwitserland en Liechtenstein voor laten gaan, maar scoort op lezen en natuurwetenschappen het beste van Europa. Finland is een rolmodel in het onderwijs met de beste leerkrachten, hoog scorende leerlingen en dit zonder onderwijsinspectie.

De Finse onderwijsexpert Pasi Sahlberg geeft wereldwijd lezingen over het succes van Finland. In zijn boek ‘Finnish lessons. What can the world learn from educational change in Finland’ beschrijft hij hoe Finland in de afgelopen drie decennia een onderwijssysteem van wereldklasse heeft ontwikkeld. Hij laat zien hoe het consistente Finse onderwijsbeleid verschilt van het onderwijsbeleid in de Verenigde Staten en andere ontwikkelde landen, waar gestandaardiseerde testen, keuze en competitie belangrijk zijn. Sahlberg stelt dat de Finse leerling, hoewel hij later naar school gaat en op school minder uren onderwijs krijgt, toch betere resultaten haalt. “Het aantal uren dat je in de klas doorbrengt heeft niets te maken met de leerresultaten. Wat er wél toe doet is hoe je die onderwijsuren besteedt”, zegt Sahlberg. Dat doen de Finnen door zo veel mogelijk onderwijs op maat te verzorgen. Sahlberg: “In vele landen wordt gevraagd of een kind ‘schoolrijp’ is. In Finland vragen we of een school rijp is om alle kinderen te ontvangen. We hebben ook geen schoolsysteem waarbij iedereen op hetzelfde moment met dezelfde stof bezig is. We proberen de talenten van ieder kind te ontdekken en besteden daarom veel aandacht aan creativiteit, muziek, kunst en cultuur. Dat heeft onze economie nodig. We hebben mensen nodig die groot kunnen denken. Prestaties komen op de tweede plaats.”

“Technische vakken zijn even belangrijk als reken- en taalvakken. Ook jongens moeten leren naaien.”

Focus op talentontwikkeling

De Finse scholen zijn over het algemeen klein, met ongeveer twintig kinderen per klas. Alle kinderen ontvangen gratis onderwijs, gratis maaltijden, gratis gezondheidszorg, gratis transport en gratis onderwijsmaterialen. Iedereen heeft dus dezelfde mogelijkheden om goed onderwijs te krijgen. De kwaliteit van het onderwijs is op alle scholen ongeveer dezelfde en er is geen competitie tussen scholen. In Finland geldt een leerplicht voor kinderen van zeven tot en met zestien jaar. Voor jongere kinderen is er kinderopvang, maar die is vooral gericht op spelen en niet op cognitieve ontwikkeling. Het idee daarachter is dat het voor de harmonische ontwikkeling van een kind belangrijk is dat er niet te jong een beroep op het intellect wordt gedaan. Vanaf hun zevende jaar starten de meeste leerlingen met het leren van Zweeds, de tweede landstaal. Er wordt veel tijd besteed aan basisvakken als taal en rekenen, maar dat gaat niet ten koste van vakken als handvaardigheid, kunst, muziek en sport. Technische vakken zijn even belangrijk als reken- en taalvakken. Ook jongens moeten leren naaien. De nadruk ligt op talentontwikkeling, of dit nu een wiskundig, talig of creatief talent is. In de namiddag is er geen les. Kinderen die willen, kunnen dan wel deelnemen aan georganiseerde activiteiten. Er zijn allerlei schoolclubjes. Hierdoor speelt de school een belangrijke rol in het sociale leven van de leerlingen.

Geen punten, maar feedback

Leerlingen werken vaak in kleine groepjes en de leraar stemt de opdrachten af op de individuele mogelijkheden van de kinderen. Tot hun zestiende jaar doen leerlingen geen gestandaardiseerde toetsen en examens. Ze kunnen daardoor leren in een angstvrije omgeving waarin creativiteit en eigen initiatief worden aangemoedigd. Leraren ontwikkelen zelf hun opdrachten voor de leerlingen. Ze geven geen cijfers, maar beschrijvende feedback. De Finnen vinden het niet reëel om alle kinderen dezelfde tests te laten doen omdat zij allemaal verschillende kwaliteiten hebben. De leraars volgen drie jaar dezelfde klas. Ze kennen elkaar door en door. De leerlingen weten wat ze van de leraar kunnen verwachten en die weet hoe hij/zij elk van hen aanpakt. Ze hoeven op het einde van het jaar niet allemaal hetzelfde minimale niveau te halen. Als een leerling trager vordert met een vak, werkt de leraar daar het volgende jaar aan verder. Niemand blijft zitten. Leerlingen blijven van hun zevende tot en met hun zestiende bij elkaar in de klas. Ze hoeven dus niet op elf of twaalf jaar al te kiezen voor voortgezet onderwijs. Op zestien jaar kunnen ze kiezen tussen het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, gevolgd door de universiteit, of voor het hoger beroepsonderwijs. De studenten moeten wel nationale eindexamens afleggen om toegelaten te worden tot het hoger onderwijs. Deze examens kunnen vergeleken worden met toegangsexamens.

“Finse mannen blijken het liefst te trouwen met een lerares en vrouwen vinden alleen dokters en dierenartsen aantrekkelijker.”

Het imago van de leraar

Het beroep van leerkracht geniet meer populariteit en aanzien dan bij ons. Voor de opleiding tot leerkracht in het basisonderwijs stelt maar liefst een derde van alle leerlingen met een hoger secundair diploma zich kandidaat. Maar alleen de toppers worden toegelaten tot de opleiding om een pedagogische plus een vakinhoudelijke master te behalen. De bezoldiging is goed en ongeveer gelijk aan andere vergelijkbare functies in de publieke sector. Afgestudeerden van de lerarenopleidingen hebben een goede positie op de arbeidsmarkt: zij zijn ook gewild in het bedrijfsleven. Een leraar heeft status in Finland: Finse mannen blijken het liefst te trouwen met een lerares en vrouwen vinden alleen dokters en dierenartsen aantrekkelijker. De vrijheid is volgens Sahlberg de aantrekkingskracht van het leraarschap in Finland. Finse scholen mogen hun eigen curriculum samenstellen. De lesdagen zijn kort waardoor er tijd is om met het docententeam bijeen te komen, leerproblemen van leerlingen te bespreken en nieuwe plannen te ontwikkelen. Elke docent heeft per week twee uur de tijd voor bijscholing en coaching. Leraren zijn trots op hun beroep en stralen dat uit.

Lestips voor Vlaanderen

Het onderwijsstelsel van Finland wordt door velen gezien als het beste ter wereld. Maar dat betekent niet dat dit systeem in andere landen automatisch betere resultaten gaat opleveren. Finland is dunbevolkt en de Finse samenleving is op sociaal-economisch vlak veel homogener dan de Belgische, al zijn er ook wel minderheden. Er is geen conflict tussen onderwijsnetten en het systeem van decentralisatie geeft grote autonomie aan de scholen. De hoge leesvaardigheid van de Finnen is diep geworteld in hun cultuur, geschiedenis, hun protestantse achtergrond. Terwijl België geld uitgeeft voor extra jaren in het schoolparcours, besteedt Finland meer middelen aan rechtstreekse begeleiding. Er zijn geen zittenblijvers. Finland heeft ook de structurele kosten verlaagd om meer middelen te kunnen besteden aan de verbetering van het onderwijs in de klas. De investeringen komen ten goede aan de leerlingen. Een Finse les duurt 45 minuten, dan is het speeltijd, buiten, zelfs bij min vijftien. Buiten spelen zit ingebakken in de cultuur. De kinderen hebben veel ruimte om te ravotten. De Finnen zijn van mening dat hoe meer ze spelen en energie opdoen, hoe beter ze zich daarna kunnen concentreren. Frisse leerlingen leren in een halfuur meer dan uitgebluste leerlingen in twee uur. Vlaamse scholen besteden weinig aandacht aan speelplaatsen. Alle aandacht gaat naar klassen. Bij ons zien we spelen niet als leren, terwijl kinderen daar enorm veel van opsteken.

Magda Heeffer

childrens-shoes-1035488_1280

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>