Humanisering door mechanism design

De econoom Arnold Heertje schrijft in De Gids: “Bureaucratisering, verkokering en verstikkende regelgeving dragen bij aan een steeds verdere inhumanisering van het economisch en maatschappelijk leven.” Hij stelt dat de economische wetenschap handvatten biedt om daar verandering in te brengen, maar dat vraagt een andere manier van denken. In plaats van een utopie van ethische idealen te verkondigen, is het beter een slimme architectuur te ontwerpen die de juiste prikkels geeft en op die manier humaan gedrag bevordert. Daar is een term voor: ‘mechanism design’. Het gaat om het in de samenleving tot stand brengen van interactieve gedragspatronen, die vorm en inhoud geven aan een humanere inrichting van het economisch en maatschappelijk leven. Het gaat over social engineering en behandelt het oplossen van economische vraagstukken waarvan de allocatie via markten niet tot stand komt of uit een oogpunt van rechtvaardigheid door de samenleving niet wordt aanvaard.

20141014 Arnold Heertje

Mechanism design gaat uit van de mensen zoals zij zijn, respecteert hun individuele vrijheid en ontwerpt zo eenvoudig mogelijke humane coördinatiemechanismen die erop gericht zijn de finale doelen te verwezenlijken, zodat de waardering van de burgers hoger is dan wanneer zij zijn overgeleverd aan de optelsom van ongecoördineerd, individueel handelen. De besluitvorming wordt gehinderd door een gebrek aan overzicht dat wortelt in het intellectuele tekort van bestuurders. Fragmentatie, verkokering en bureaucratisering leveren slechts inhumaniserende transacties op, die door perverse financiële prikkels nog extra in de hand worden gewerkt.

Wiskundig beschouwd komt constructieve architectuur à la mechanism design neer op het ontwerpen van een spelsituatie die de collectieve besluitvorming genereert door het begeleiden en uitlokken van individuele keuzes door positieve prikkels. Chaos en conflicten die ontstaan door individuen aan hun lot over te laten, worden vermeden. De grootscheepse toepassing van deze theorie is een humaan alternatief voor de heilloze weg die verscheidene samenlevingen in de wereld zijn ingeslagen, gekenmerkt door inhumanisering van transacties, verwoestende regelgeving en intolerantie in de sfeer van handhaving en falend toezicht.

De wereldwijde organisatie van het toezicht op banken is een mondiaal vraagstuk, waarbij de denkbeelden van mechanism design potentieel een positieve rol spelen. Een constructieve architectuur aan de hand van de inzichten van mechanism design plaatst het toezicht in een ruimer kader en zal een vormgeving nastreven die ruimte laat aan innovatie en die initiatief niet bij voorbaat uitschakelt, maar juist aanmoedigt. Het invoeren van positieve prikkels die dit gedrag uitlokken, komt dan evenzeer aan de orde als het behoeden van de financiële sector voor ontsporingen.

Een tweede uitwerking van constructieve architectuur, die naadloos aansluit bij deze denkbeelden, is het wereldwijd tot stand brengen van een circulaire of kringloopeconomie. Dit innovatieve ontwerp wordt aangezwengeld door het opraken van grondstoffen en het ophopen van afvalstromen in de traditionele productiewijze. De gevestigde productiewijze kent een rechtlijnige samenhang tussen de inzet van productiefactoren, het voortbrengen van goederen en diensten, en de productie van afval. Een circulaire economie beoogt de productieprocessen bij het ontwerpen al zo in te richten dat grondstoffen worden hergebruikt en afval wordt vermeden, door inventieve aanwendingen in dezelfde productieprocessen of door gebruik te maken van andere sectoren van de economie. De opvatting van een economisch proces als een kringloop sluit aan bij het denken van David Ricardo (1772-1823), Karl Marx (1818-1883) en Piero Sraffa (1898-1983). Voor deze grootmeesters zijn consumptiegoederen enerzijds finale goederen en anderzijds input voor de reproductie van arbeid en een nieuwe productieronde.

De slotsom is dat de economische wetenschap indrukwekkende bouwstenen aanreikt voor het humaniseren van de wereld. Bouwstenen voor één wereld vol verscheidenheid met ruimte voor iedereen en met meer perspectief op een leefbare samenleving.

Bron: De Gids, 17/09/2014
http://www.de-gids.nl/artikel/humanisering-van-utopie-tot-architectuur