Kostbare tijdverspilling, column van Sara de Mulder

Sara de MulderVandaag bereikte ons het bericht dat een school in Aarschot de namiddagspeeltijd aflast wegens teveel ‘gedoe en tijdverlies’. Zij vervangt deze 10 minuten buitenspel door tien minuten pauze in het klaslokaal, vrij in te vullen door de leerkracht. Het buitenspel duurt maar tien minuten aldus de directie, de voorbereiding (jassen aandoen) en de organisatie (naar de speelplaats stappen en na de speeltijd terug naar de klas gaan) neemt teveel tijd in beslag, met als resultaat dat men al snel ‘25 minuten tijd kwijt is’ of anders gezegd ‘zo gaat er teveel kostbare tijd verloren’.

In dergelijke gevallen van pure zinsverbijstering moeten we ons beperken tot een stoïcijnse dissectie van de elementen om tot een sluitende oplossing te komen. Het afschaffen van de speeltijd heeft een tweeledig doel. Ten eerste wil men het ‘gedoe’ vermijden. Verder wil men niet dat teveel ‘kostbare tijd’ verloren gaat. Het gedoe betreft het aantrekken van jassen, het trappenlopen, het verzamelen op de speelplaats en na de speeltijd de hele omgekeerde beweging, inclusief het opnieuw plaatsnemen achter de lessenaartjes. De kostbare tijd gaat vermoedelijk over lestijd. Er wordt in deze school namelijk een onderscheid gemaakt tussen ‘kostbare’ lestijd en ‘tijdverspillende’ speeltijd.

Gelukkig kunnen we ons beroepen op jaren aan wetenschappelijk onderzoek in ontwikkelingspsychologie van het kleine kind en neurowetenschappen. Die onderzoeksresultaten tonen aan dat ‘kostbare tijd’ best wordt ingevuld met een groot aantal ‘tijdverspillende’ activiteiten. Want, zo leert ons de dierbare wetenschap, kinderen leren beter als ze meer buiten spelen. Het zal de directrice in kwestie vermoedelijk verbazen, ontwikkelingspsychologie is immers geen wezenlijk onderdeel van de lerarenopleiding (de cursus van 30 pagina’s niet te na gelaten), maar kinderen leren door actief bezig te zijn.

Het gaat lijnrecht in tegen onze door de economistische consumptiemaatschappij getroebleerde intuïtie maar kinderen hebben verbazingwekkend genoeg geen nood aan tablets, gsm of extra uren ‘kostbare tijd’. Kinderen hebben nood aan spotgoedkope en poepsimpel op te zoeken reële situaties, waarin alle zintuigen worden uitgedaagd. Daarbij is er enkel nood aan buitenlucht en ruimte. Een park bijvoorbeeld of een speelplaats of een bos, één boom is ook al goed, levert alle mogelijke ruimte die nodig is voor kinderen om dat te leren wat wij angstvallig in hun brein willen pompen op inefficiënte, maar door de inspectie duidelijk traceerbare, wijze.

De directrice heeft gelijk als ze stelt dat er teveel kostbare tijd verloren gaat in haar school en in het onderwijs in het algemeen. 90% van de kostbare tijd van onze kinderen wordt door dit onderwijssysteem namelijk ingevuld met eindeloze, nutteloze en tijdverspillende reeksen oefeningen, aangevuld met testen en tonnen huiswerk. Voorovergebogen over hun schriftjes met kromme rugjes op hun stoeltjes gekluisterd en een loodzware boekentas die al staat te lonken, wat een leven. Dit gaat ten koste van hun speeltijd. Tijd die ze aanwenden om alle mogelijk motorische vaardigheden te ontwikkelen, van lopen en grijpen, tot springen, klauteren, vallen en weer opstaan. Tijd die ze aanwenden om hun ruimtelijk inzicht ontwikkelen, zich sociaal te ontwikkelen, waar ze in voortdurende interactie gaan met leeftijdsgenootjes en zorgdragers, waar ze kunnen creëren, verzinnen, problemen ontdekken en vooral oplossen.

Spel, vrij spel, buiten spelen is de motor achter al onze vaardigheden die we als mens ontwikkelen. Wij volwassenen zijn niet pratende en lopende geboren, we hebben dit geleerd door constante interactie met onze omgeving. We hebben het geluk, grootgebracht te zijn door ouders die nog de moeite deden te gaan wandelen. Die geen tv hadden en buiten liever een sneeuwman maakten dan binnen te zitten kniezen. Wij hebben het geluk, grootgebracht te zijn door leerkrachten die nog de moeite wilden doen ons als peutertje te helpen onze schoentjes en jasjes aan te doen. Leerkrachten die ons geleerd hebben netjes in de rij te staan en elkaar niet als halve holbewoners omver te lopen, te schoppen, slaan of uit te schelden. Zij leerden ons dat ook regen leuk kan zijn en dat ondersteboven aan het klimrek hangen een heel ander perspectief biedt op de wereld.

Door middel van spel leren kinderen sociale relaties opbouwen, leren ze ideeën vormgeven en probleemoplossend denken, leren ze tellen en delen, leren ze correcte zinsconstructies gebruiken en de juiste woorden gebruiken afhankelijk van de context, krijgen ze voeling met semantische velden in taal en grammaticale structuren. Want zeg nu zelf, met vijf man een boomhut bouwen dat is niet evident. Die praktijk kan dan in de lestijd gebruikt worden om de theoretische kant uit de doeken te doen. Je zal er als leerkracht versteld van staan hoeveel simpeler een les grammatica is, wanneer kinderen de taal in haar praktische toepassing al machtig zijn.

Het meest hallucinante is dat ook de speeltijd voor kleuters werd afgeschaft. Blijkbaar hebben ook kleuters iets beters te doen dan zoiets nutteloos als buitenspelen. Deze jammerlijke devolutie is al een tijdje aan de gang en is vanuit ontwikkelingspsychologisch en neurologisch oogpunt niet te verdedigen. Onze buurkindjes kregen tot mijn stomme verbazing allemaal al huiswerk mee van in de kleuterklas! De ouders werd wijsgemaakt dat dit goed is voor het kind en een goede voorbereiding vormt voor later. Die voorbereiding gaat ten koste van het leven nu, dat is namelijk tot nader orde opgeschort.

Daaraan gekoppeld hanteert men een walgelijk beloningssysteem van stickers. Waarbij het kind enkel een sticker kreeg als het alle oefeningen af had en juist had. Volgens deze scholen bestaat er niet zoiets als een individueel ontwikkelingstraject en het recht op onderwijs op maat van het kind heeft men nooit erkend. Remediëring is niet nodig, de sticker moet voldoende zijn om alles juist te hebben en anders is het kind onwillig, koppig of gestoord, ADHD, ADD, ABC… Kous af! Kleuters worden vanaf ze de schoolpoort binnengaan geconfronteerd met allerhande systemen van externe motivatie. Het middel bij uitstek om kinderen voor hun twaalfde compleet schoolmoe te maken en de laatste restjes intrinsieke motivatie vakkundig uit te roeien.

Het contrast met het leertraject in de school van mijn kinderen, kan niet groter zijn. Geen huiswerk maar ontzettend veel gedoe. Het resultaat? Twee gezonde kinderen die zelf hun jassen en schoenen aantrekken en/of met gemak een feest organiseren voor juf of zichzelf. Mijn oudste (4de leerjaar) bouwt in zijn volstrekt ‘nutteloze’ vrije tijd, gespeend van een overdosis huiswerk, zijn eigen elektrische installatie aan kerstverlichting, inclusief transformator, ledverlichting en beschilderde glazen bokalen die als lampkapjes dienen en kan met gemak uitleggen hoe stroomcircuits nu eigenlijk in elkaar zitten. Mijn vijfjarige heeft nog nooit enige huistaak gehad maar vertelde mij laatst dat ‘hij de woorden aan elkaar weeft, als hij iets vertelt.’ Geen idiote schrijfoefeningen ‘stippellijntjes volgen met je potlood’ maar wel zoveel als mogelijk buiten spelen en de juf gaat mee.

Zij hebben geen overdaad aan huiswerk, zij hebben geen stickers, zij hebben wandeldagen op school (stel je voor!) aangevuld met speeltijd. Net als in Finland, is het aantal effectieve lesuren in hun school drastisch ingeperkt. Net als in Finland beperkt men het aantal testen tot het minimum, met als grootste struikelblok de verplichting van het ministerie uit om te testen, terwijl dit in Finland van het ministerie uit verboden is. Net als in Finland gebruikt men spel als middel om de lesinhoud hapklaar te houden en verbindt men nauwgezet de praktijk van het leven met de leerdoelstellingen opgesomd in de eindtermen.

Speltijd is leertijd, speltijd is leef-tijd. Als leef-tijd niet langer wordt gezien als kostbare tijd, moeten we misschien stilaan opteren dat leven af te schaffen. Wie dit een krankzinnige gedachte vindt, moet durven inzetten op levenskwaliteit boven kwantiteit. Wij kunnen kiezen maar kinderen niet. Zij worden geboren en moeten het maar doen met de omgeving die wij hen bieden. Die omgeving moet goed zijn voor een kind. Want we hebben niets, maar dan werkelijk niets, aan een bevolking die straks misschien wel kan tellen maar niet eens de eigen schoenveters kan binden.

Sara de Mulder

Bron: http://www.liberales.be/columns/tijdverspilling

 

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>