Opinie • En Charlie? (Koenraad Verrycken)

De terroristische moord op de Franse priester Jacques Hamel heeft in de media en de publieke opinie heftige reacties uitgelokt. Zelfs bij ongelovigen was de verontwaardiging over deze moord vaak groter dan de verontwaardiging over de Charlie Hebdo-moorden. Is geloof dan respectabeler dan ongeloof?

De laffe moord op Jacques Hamel heeft, met uitzondering allicht van de sympathisanten van de terroristen in alle gradaties en variaties, iedereen diep geschokt. Een hoogbejaarde man, in het gezelschap van een paar andere bejaarden. Maar vooral ook een priester in zijn kerk, bij de uitoefening van zijn religieuze ambt. Dat laatste maakt voor velen deze moord dubbel verwerpelijk. Want een priester is geen gewoon mens, en religieuze bijeenkomsten zijn iets van een hogere orde dan profane vergaderingen of verzamelingen. Dat lijkt tenminste de waardeschaal die door velen bij hun beoordeling van deze misdaad gehanteerd wordt. Nu, dat gelovigen zo denken is begrijpelijk, maar ook niet meer dan dat. Voor de gelegenheid vormden de gelovigen overigens front met elkaar, niet alleen de christenen met de niet-christenen (wat allang triviaal is), maar zelfs de niet-christenen met de christenen (wat iets minder courant is). ‘De religieuze leiders’ werden weer eens op het Élysée ontvangen en er was alom respect voor de religie in het algemeen. Weinig atheïsten of agnostici hebben deze eensgezindheid verstoord.

Heel anders is intussen, na alle Je suis Charlie-emoties van begin 2015, de manier waarop men op de Charlie Hebdo-moorden terugkijkt. Ook veel ongelovigen kunnen nu expliciet of impliciet wel begrip opbrengen voor deze moorden omdat ze, in tegenstelling tot de moorden in de Hyper Cacher en de aanslagen van de Bataclan, Brussel, Nice en Saint-Étienne-du-Rouvray slachtoffers hebben gemaakt die ‘niet onschuldig’ waren: die journalisten en karikaturisten van Charlie Hebdo hebben het toch zelf gezocht, of niet misschien? Zij hebben de moslims ‘beledigd’,‘geprovoceerd’ en ‘respectloos’ behandeld. Zij hebben gekregen wat zij verdienden. Een dergelijke relativering van de Charlie Hebdo-aanslag is echter gebaseerd op een zeer bedenkelijk principe, namelijk dat gelovigen meer rechten zouden hebben dan ongelovigen. Er is in de westerse wereld godsdienstvrijheid, wat betekent dat gelovigen binnen het kader van hun geloof mogen zeggen wat ze willen. Tot zover geen probleem. Maar veel gelovigen eisen bovendien het recht op om aan de ongelovigen voor te schrijven wat zij mogen zeggen en wat niet. De ongelovige, zo eisen zij, mag de gelovige niet ‘kwetsen’. Zelf mag de ongelovige echter niet gekwetst of beledigd zijn door het geloof van de gelovigen. Kortom, de gelovige heeft meer rechten dan de ongelovige en is dus een hoger soort mens, die zijn wil aan de ander mag opleggen, ook met de kalasjnikov. Maar – zo hoort men dan vaak – waarom moeten de ongelovigen toch altijd kritiek geven op het geloof? Het antwoord op deze vraag is dat ongeloof nu eenmaal per definitie kritiek op het geloof is. Ongeloof is niet primair een stellingname ten opzichte van de werkelijkheid zelf, maar wel ten opzichte van het geloof van de gelovigen in verband met die werkelijkheid. De ongelovige reageert vol ongeloof, verwondering en verbazing op een aantal beweringen, geboden en verboden van het geloof.

Op 8 november 2015 verdedigde Katrin Göring-Eckardt, fractievoorzitter van de Groenen in de Duitse Bondsdag, op de Synode van de EKD (Evangelische Kirche in Deutschland) te Bremen euforisch de stelling dat de vluchtelingen Duitsland ‘religieuzer, bonter, diverser (vielfältiger) en jonger’ maken. Om mij te beperken tot het predicaat ‘religieuzer’: realiseert men zich eigenlijk wel goed de draagwijdte van wat hier gezegd wordt? Göring-Eckardt wil dus, samen met Merkel overigens, proportioneel ‘minder ongelovigen’. Waar hebben we dit soort slogans nog gehoord? Ongelovigen mogen van deze ecologiste best weten dat zij niet zo gewenst zijn in haar religieuzere Duitsland en bij uitbreiding Europa. Toch wel een opmerkelijk standpunt, tien maanden na de moord op de ongelovigen van Charlie Hebdo en vijf dagen vóór de aanslag op de Bataclan. Intussen heeft Charlie Hebdo talrijke nieuwe bedreigingen ontvangen.

Koenraad Verrycken is emeritus Wijsbegeerte aan de Universiteit Antwerpen.

Luxembourg_supports_Charlie_Hebdo-105

1 reactie op “Opinie • En Charlie? (Koenraad Verrycken)

  1. Lichtgelovigheid is ook een vorm van gelovigheid, mevrouw Katrin denkt/hoopt misschien wel dat de nieuw ingestroomde gelovigen – bont, divers en jong als ze zijn – van de naïef lichtgelovige soort zullen zijn. Daarvan wellicht haar euforie ?

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>